Selecteer een pagina

Hoe zat het ook alweer? Hoe je het went/wendt of keert

“Hoe je het ook went of keert, we komen er voorlopig niet meer vanaf”, las ik onlangs in een artikel van een student. Ik kom de uitdrukking op deze manier vaker tegen, maar het went niet. Want de correcte uitdrukking luidt: hoe je het ook wendt (van het werkwoord wenden) of keert… En vervolgens komt er meestal iets onvermijdelijks. Wenden betekent draaien of keren. Eigenlijk zeg je: van welke kant je het ook bekijkt, hoe je iets ook draait om er op een andere manier tegenaan te kijken.

De fout komt relatief vaak voor, ook in professionele media. Kleine oogst van de afgelopen tijd:

“Hoe je het ook went of keert; niet iedereen in onze regio bezoekt een theater, muziekschool of museum.” (Dagblad van het Noorden)

“Hoe je het went of keert, alles in huis heeft aandacht nodig, al is het maar omdat je het moet afstoffen.” (AD/Groene Hart)

“We blijven samen, hoe je het ook went of keert.” (Metro)

Wat is de reden dat het met deze uitdrukking regelmatig verkeerd gaat? Ik denk dat het komt omdat mensen het werkwoord ‘wennen’ (het went nooit) veel vaker gebruiken dan het wat ouderwetse ‘wenden’. “Hij wendt de steven”, je hoort of leest dat nog zelden. Een kleine Google-speurtocht leerde dat het woord nog wel vaak in klachtenregelingen opduikt: “Leidt dat niet tot een bevredigende oplossing, dan wendt u zich tot de schooldirectie, die uw klacht in behandeling neemt en een beslissing neemt.”

 

Vakantiestand

De bloggers van Ikzegookmaarwat genieten van hun vakantie. Vanaf 8 januari kunt u weer bijdragen verwachten. We wensen iedereen heel fijne feestdagen toe en alle goeds in het nieuwe jaar!

'IJsvermaak bij een stad' van Hendrick Avercamp, ca. 1620, collectie Rijksmuseum.

‘IJsvermaak bij een stad’ van Hendrick Avercamp, ca. 1620, collectie Rijksmuseum.

 

 

Woordenboekspel 22 december 2017

Het Ikzegookmaarwat-Woordenboekspel!

Wat is de betekenis van het woord rateau?

 

Woord van de dag: filibuster

Amerikaanse toestanden in onze Tweede Kamer vorige week. De partijen 50Plus en PVV grepen naar de filibuster. Ze wilden daarmee de afschaffing van een belastingvoordeel voor mensen met een hypotheek voorkomen.

De filibuster kennen we vooral uit de Amerikaanse politiek. Daar was en is het soms een geducht wapen. De insteek: zo lang het woord blijven voeren dat de stemming over een bepaalde kwestie wordt uitgesteld. Recordhouder in de VS is senator Strom Thurmond die in 1957 een marathontoespraak van 24 uur en achttien minuten hield.

Zo lang hielden 50Plus en PVV het bij lange na niet vol. Al met al waren beide partijen ruim zes uur aan het woord. Even na half vijf ‘s nachts maakte de Kamervoorzitter een einde aan de Nederlandse filibuster. Of  liever: de poging daartoe.

Kortom, de filibuster, daarvoor moet je in de VS zijn en niet in Nederland. En dat terwijl de oorsprong van het woord Nederlands is. Het begrip is afgeleid van vrijbuiter, een woord dat uit de zestiende eeuw stamt en een piraat of avonturier aanduidt. Halverwege de negentiende eeuw kreeg het in de VS ook de betekenis van obstructievorm in het parlement door langdurig het woord te voeren.

Bron: Etymologiebank

 

Uitdrukking van de dag: over de balk smijten

De kans dat hij het wordt is klein, maar collega Marcel zou een prima minister van financiën zijn. Marcel weet alles van financieel management. Maar misschien nog belangrijker: hij heeft er een hekel aan als er geld over de balk wordt gesmeten.

Een docent die een leuk project aan het opzetten is, kan van Marcel steevast de vraag verwachten: wat kost dat dan wel niet? Terecht natuurlijk, deze vraag. Onderwijs wordt met publieke middelen gefinancierd, dus het is zaak dat we op de kleintjes blijven letten.

De uitdrukking ‘geld over de balk smijten’ (of gooien) komt waarschijnlijk uit het boerenbedrijf. Er zijn oudere varianten waarin het niet over geld maar over hooi gaat. De balk bevindt zich in een stal waar het vee stond. Wie bij het voederen het hooi nonchalant de stal ingooide, liep het risico dat het hooi op een balk bleef liggen en dus werd verspild.

Er circuleert ook nog een andere verklaring voor de herkomst van de uitdrukking. Koopmannen in koren of meel gebruikten bij de verkoop een zogeheten maat, een soort vat waarin zij de juiste hoeveelheid van hun koopwaar konden afmeten. Dwars over deze maat zat een balkje. De koopman die de maat te vol stortte en zijn waar dus boven/over de balk gooide, gaf meer dan hij verplicht was en verspilde dus zijn waren.