Selecteer een pagina

Woord van de dag: filibuster

Amerikaanse toestanden in onze Tweede Kamer vorige week. De partijen 50Plus en PVV grepen naar de filibuster. Ze wilden daarmee de afschaffing van een belastingvoordeel voor mensen met een hypotheek voorkomen.

De filibuster kennen we vooral uit de Amerikaanse politiek. Daar was en is het soms een geducht wapen. De insteek: zo lang het woord blijven voeren dat de stemming over een bepaalde kwestie wordt uitgesteld. Recordhouder in de VS is senator Strom Thurmond die in 1957 een marathontoespraak van 24 uur en achttien minuten hield.

Zo lang hielden 50Plus en PVV het bij lange na niet vol. Al met al waren beide partijen ruim zes uur aan het woord. Even na half vijf ’s nachts maakte de Kamervoorzitter een einde aan de Nederlandse filibuster. Of  liever: de poging daartoe.

Kortom, de filibuster, daarvoor moet je in de VS zijn en niet in Nederland. En dat terwijl de oorsprong van het woord Nederlands is. Het begrip is afgeleid van vrijbuiter, een woord dat uit de zestiende eeuw stamt en een piraat of avonturier aanduidt. Halverwege de negentiende eeuw kreeg het in de VS ook de betekenis van obstructievorm in het parlement door langdurig het woord te voeren.

Bron: Etymologiebank

 

Uitdrukking van de dag: over de balk smijten

De kans dat hij het wordt is klein, maar collega Marcel zou een prima minister van financiën zijn. Marcel weet alles van financieel management. Maar misschien nog belangrijker: hij heeft er een hekel aan als er geld over de balk wordt gesmeten.

Een docent die een leuk project aan het opzetten is, kan van Marcel steevast de vraag verwachten: wat kost dat dan wel niet? Terecht natuurlijk, deze vraag. Onderwijs wordt met publieke middelen gefinancierd, dus het is zaak dat we op de kleintjes blijven letten.

De uitdrukking ‘geld over de balk smijten’ (of gooien) komt waarschijnlijk uit het boerenbedrijf. Er zijn oudere varianten waarin het niet over geld maar over hooi gaat. De balk bevindt zich in een stal waar het vee stond. Wie bij het voederen het hooi nonchalant de stal ingooide, liep het risico dat het hooi op een balk bleef liggen en dus werd verspild.

Er circuleert ook nog een andere verklaring voor de herkomst van de uitdrukking. Koopmannen in koren of meel gebruikten bij de verkoop een zogeheten maat, een soort vat waarin zij de juiste hoeveelheid van hun koopwaar konden afmeten. Dwars over deze maat zat een balkje. De koopman die de maat te vol stortte en zijn waar dus boven/over de balk gooide, gaf meer dan hij verplicht was en verspilde dus zijn waren.

 

Woordenboekspel 6 oktober 2017

Het Ikzegookmaarwat-Woordenboekspel!

Wat is de betekenis van het woord galgant?

 

Uitdrukking van de dag: de knoop doorhakken

Vorige week verzamelden de bloggers van Ikzegookmaarwat zich op een Amsterdams terras. We moesten een knoop doorhakken. Gaan we verder met ons blog of zetten we er definitief een punt achter?

We waren er snel uit: we gaan door! De retraite deed ons realiseren dat we bloggen over taal gewoon erg leuk vinden. Op het terras borrelden al snel allerlei ideetjes op. Wel gaan we iets minder vaak dan voorheen een blogpost plaatsen, we mikken op één tot twee keer per week. De bloggers hebben ook nog wat andere dingen te doen.

De uitdrukking ‘de knoop doorhakken’ heeft te maken met het eeuwenoude verhaal van de zogenoemde Gordiaanse knoop. Deze knoop op een strijdwagen van ene Gordias was zeer moeilijk te ontwarren. Wie dat toch voor elkaar zou krijgen, zou volgens een orakel de heerser van de wereld worden. Alexander de Grote was een van degenen die vergeefs probeerden op normale wijze de knoop te ontwarren. Maar Alexander besefte dat nergens stond voorgeschreven hóe de knoop ontward diende te worden. Hij hakte met zijn zwaard de knoop door en heerste daarna over een groot deel van de wereld.

De ambitie om de wereld te veroveren hebben de bloggers van Ikzegookmaarwat geenszins. Maar we hebben wel veel zin om weer aan de slag te gaan!

 

Woord van de dag: retraite

Lisette schreef het al: het is even op met de inspiratie bij de bloggers van Ikzegookmaarwat. Tijd voor een pauze. Tijd om te bezinnen. Gaan we door? En dan op dezelfde manier? Of zetten we er een punt achter? We weten het nog niet. Daar gaan we eens even goed over nadenken. Kortom, tijd voor een retraite.

Van Dale geeft voor het woord retraite liefst zes betekenissen. Maar allemaal komen ze op hetzelfde neer: wie in retraite gaat, trekt zich terug. Het woord komt uit het Frans en vindt zijn oorsprong in het Latijn: retrahere. Vooral in rooms-katholieke kringen is een retraite bekend fenomeen. Een pe­ri­o­de van af­zon­de­ring voor gods­dien­sti­ge over­den­kin­gen, ge­be­den, ge­we­tens­on­der­zoek, zo omschrijft Van Dale die gewoonte.

Of wij van Ikzegookmaarwat veel gaan bidden, is de vraag. Maar onze toekomst overdenken, dat doen we zeker in de komende maanden. Begin september maken we de balans op. U hoort nog van ons. Een fijne zomer toegewenst!