Selecteer een pagina

Uitdrukking van de dag: in het slop raken

Ikzegookmaarwat.nl bestaat nu zo’n drieënhalf jaar. In die tijd hebben we ons verbaasd over taal, hebben we vaak gelachen om rare woorden en ons een enkele keer geërgerd. De laatste tijd was het wat stil op het blog. De inspiratie was een beetje op, we waren druk met andere zaken, het kwam er niet van om stukjes te schrijven. Kortom, het blog is in het slop geraakt.

‘In het slop raken’ betekent ‘in verval raken’. Een slop is een armoedige steeg. Als je daar terechtkomt, dus in een slop raakt, is dat geen feest. Hoewel je met de huidige gentrificatie misschien dan al snel weer in een überhippe buurt woont.

Een sloppenwijk is dan ook een wijk met armoedige straatjes. Later zijn ook de huizen in een sloppenwijk sloppen gaan heten. Het woord slop stamt af van het werkwoord sluipen.

Bron: etymologiebank

 

Uitdrukking van de dag: ivoren toren

Ik bezocht dus een symposium van linguïsten (zie post hierboven) en zag opnieuw dat de muren tussen universiteit en hogeschool best hoog zijn. De wetenschappers bedenken in hun ivoren torens allerlei interessante theorieën die niet altijd even handig zijn in het dagelijks leven. Maar dat is natuurlijk ook niet hun doel, dat besef ik heel goed. Veel onderzoek is beschrijvend en/of verklarend en niet zozeer toegepast.

Ivoren torens is een niet zo aardige uitdrukking (sorry, taalwetenschappers!) waarmee je aangeeft dat degene in de ivoren toren zich verheven voelt boven anderen of niet zo goed weet wat er speelt in de rest van de maatschappij. Het wordt vaak gezegd van wetenschappers, politici of kunstenaars. Deze laatste twee beroepsgroepen wordt ook vaak verweten dat ze ‘grachtengordel’ zijn. Dit betekent min of meer hetzelfde als ivoren toren, namelijk elitair, de aansluiting met ‘de gewone man’ missend.

De uitdrukking ivoren toren is volgens etymologiebank een leenvertaling van het Franse tour d’ivoire, geïntroduceerd door de dichter Charles A. Sainte-Beuve (1804-1869). De schrijver Henry James liet een onvoltooide roman na met de titel Ivory Tower. Volgens onze Taal kennen veel talen deze uitdrukking.

 

 

De lappenmand: het klinkt leuker dan het is

Sinds een week is het raak: ik ben verkouden en moe, ik slik paracetamolletjes als waren het M&M’s en zelfs m’n koffie smaakt me niet. En ik ben zeker niet de enige, studenten en collega’s zitten in groten getale in de lappenmand.

In de lappenmand zitten, wat een prachtuitdrukking voor ‘een beetje ziek zijn’. Heerlijk lijkt me dat, in een gigantische rieten mand vol fluwelen lapjes een beetje soezen bij de kachel. Kopjes thee en een schaal koekjes erbij en je mag erin blijven tot je beter bent.

Volgens etymologiebank.nl is de uitdrukking ontstaan doordat iemand die een beetje ziek is ‘opgelapt’ moet worden: hij of zij ligt in de bak met lapwerk. Sterkte aan iedereen die met mij in de lappenmand zit!

 

 

Uitdrukking van de dag: de dood of de gladiolen

Opeens was ik werkloos – of nou ja, opeens, ik zag het al een tijdje aankomen maar het daadwerkelijke eind kwam tóch abrupt. ‘Kop op!’ en ‘Niet getreurd,’ riep mijn omgeving. ‘Jij vindt zo weer wat’ en ‘Een crisis een kans.’ Die laatste opmerking getuigt van een soort positivisme dat mij vreemd is, maar ik besloot toch iets te gaan doen wat ik anders nooit gedaan zou hebben. De dood of de gladiolen, dacht ik. En zo werd ik op mijn 47ste stagiair bij – hoe toepasselijk – De Gladiool, een satirisch platform dat gerund wordt door twee inspirerende, originele geesten van rond de 30. Een kans die ik met beide handen aangreep.

De dood of de gladiolen komt volgens Onze taal waarschijnlijk uit de wielersport* en betekent ‘ik waag het erop; het wordt een mislukking of een glorieuze overwinning; alles of niets’. Een overwinning op mezelf is het sowieso. Of het nou alles wordt of niets.

*‘Als een wielrenner een koers of rit gewonnen heeft, krijgt hij op het podium een grote bos bloemen (de ‘gladiolen’). Om te kunnen winnen, moet een wielrenner vaak al zijn krachten aanspreken én het lef hebben om een beslissende versnelling te plaatsen’

 

Uitdrukking van de dag: een roepende in de woestijn

‘Jij zeurt ook altijd over taal’, zei mijn elfjarige dochter pas tegen me. Ze heeft wel een beetje gelijk: uitspraken als ‘hun hebben al vakantie’ en ‘hij wilt geen suiker in de thee’ kan ik maar moeilijk laten passeren. ’t Is niet per se mijn mooiste eigenschap, maar ik mag graag luidkeels sprekers op de tv verbeteren. ‘Het is alleen beseffen! Zonder zich!’. Tevergeefs, natuurlijk. Mensen op de tv horen mij niet en wie het wel kan horen, trekt zich er weinig van aan. Ik ben een roepende in de woestijn. Een uitgedorst, oververhit driftkikkertje dat zich tegen de zandstormen in hees schreeuwt.

Een ‘roepende in de woestijn’ is iemand naar wie niet wordt geluisterd. De uitdrukking heeft een bijbelse oorsprong en verwijst volgens de website etymologiebank naar Johannes de Doper, die in de woestijn preekte. Het is niet duidelijk hoe de uitdrukking deze betekenis heeft gekregen, want naar Johannes werd juist wél geluisterd.

 

 

Uitdrukking van de dag: de boog kan niet altijd gespannen zijn

Het was u misschien al een beetje opgevallen: de laatste twee weken waren we niet zo productief. Althans, niet op het vlak van bloggen. Er moest worden nagekeken, geëvalueerd, voorbereid, geborreld, en nog veel meer.

Dat is nu grotendeels achter de rug. Je zou kunnen zeggen: mooi, dan nu weer aan het bloggen. Maar ja, de boog kan niet altijd gespannen zijn. Wij gaan er even tussenuit, vanaf half augustus bloggen we er met nieuwe energie op los.

De uitdrukking “de boog kan niet altijd gespannen zijn” is trouwens zeer oud, aldus F.A. Stoett in het standaardwerk Nederlandse spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden. “Inspannende arbeid moet door ontspanning afgewisseld worden, anders is overspanning of verslapping het gevolg” is een opvatting die al bij de Grieken en Romeinen populair was.

Dus, mocht u op een zomers terras indruk willen maken op uw gezelschap als u de derde fles wijn laat aanrukken, mompel dan achteloos ‘Cito rumpes arcum, semper si tensum habueris’. En voeg er dan met een veelbetekenende blik aan toe: ‘Phaedrus’.

Wij wensen u allen een fijne zomer toe!