Selecteer een pagina

Hoe zat het ook alweer? Niet denkbeeldig/ondenkbeeldig

Als je van een behoorlijk eindje hardlopen houdt, kun je je hart ophalen in ons sportminnende land. Amsterdam en Rotterdam hebben beroemde marathons. En zelfs op Terschelling kun je één keer per jaar met een paar honderd anderen 42 kilometer hollen.

Is dat niet genoeg uitdaging? Dan kun je in het buitenland exotische marathons lopen. In het jongste nummer van het tijdschrift Runner’s World staat een reportage over de Eilat Desert International Marathon. Die is niet voor watjes. “De weg is bezaaid met vuistgrote keien, het parcours zakt en stijgt voortdurend. Sommige stenen zijn verankerd in de rotsbodem en bieden grip, anderen schuiven of rollen in de afdaling spontaan een stukje mee. Hardlopen doe je hier met opgetrokken tenen. Dat is vermoeiend, maar het voorkomt dat je in volle vaart tegen een kei aanschopt, wat in een drieste afdaling niet ondenkbeeldig is.”

Opgepast! Nee, niet voor die kei, maar voor die uitdrukking ‘niet ondenkbeeldig’. Die is namelijk niet juist, maar je komt deze constructie vaak tegen. Zo vaak zelfs, dat de Taalunie hier het predicaat ‘onduidelijk‘ aan verleent, wat wil zeggen dat de uitdrukking zo vaak voorkomt dat we die misschien goed moeten rekenen.

Hoe zit het? Correct is ‘niet denkbeeldig’ als we willen zeggen dat er een reële kans is dat iets gebeurt. Dat je tegen een kei aanschopt is geen denkbeeld, maar het kan daadwerkelijk plaatsvinden.

Waarom kom je dan toch vaak de term ‘niet ondenkbeeldig’ tegen? Dat komt waarschijnlijk door het woord ‘ondenkbaar’, dat er sterk op lijkt. En we hebben de bijbehorende uitdrukking ‘niet ondenkbaar’. Als iets niet denkbeeldig is, is het niet ondenkbaar. En als je even niet oplet, noem je het vervolgens ‘niet ondenkbeeldig’. Waarmee je eigenlijk zegt dat iets niet waarschijnlijk is, terwijl je vermoedelijk het tegenovergestelde bedoelt. “Uit de context blijkt gewoonlijk wat er bedoeld is, maar omdat er letterlijk genomen het tegenovergestelde staat, is dit gebruik voor sommige taalgebruikers niet aanvaardbaar”, aldus de Taalunie.

 

Woordenboekspel 7 februari 2017

Het Ikzegookmaarwat-Woordenboekspel!

Wat is de betekenis van het woord zwingelen?

 

Woord van de dag: opkalefateren

In de liften op onze school hangen spiegels. Dat is waarschijnlijk heel nuttig voor claustrofoben, maar voor alle anderen is het niet fijn. In deze spiegels zie je er namelijk áltijd belabberd uit. Dat effect wordt nog versterkt in februari, als de meesten van ons toch al vaalbleek door het leven gaan.

En collega die vanochtend instapte wendde zich huiverend af van haar spiegelbeeld en zei dat zich eerst maar eens ging opkalefateren. Ik verzekerde haar dat het de lift was, en dat er ‘in het echt‘ niets aan de hand was.

Opkalefateren betekent opknappen. Het woord komt oorspronkelijk uit de scheepsbouw en had de vorm kalefateren, zonder voorvoegsel dus. De betekenis was breeuwen, naden in schepen dichtmaken. Dit kalefateren kwam uit het Arabisch qalfata dat ook breeuwen betekende. Later kwam het voorvoegsel ‘op’ erbij, waarschijnlijk naar analogie van opknappen en oplappen. Zoiets als optelefoneren dus…

 

Woord van de dag: vermiljoen

Collega Wim tekende en schilderde veel toen hij een kind was. Hij hield intens van zijn doos met Caran d’Ache kleurpotloden, maar haast nog mooier vond hij de verftubes. Zijn favoriet was vermiljoen, niet alleen omdat hij het een prachtige kleur vond, maar ook omdat hij als jongetje die naam zo exotisch vond. En het gaf hem bovendien een enorme coolfactor om het woord zo tussen neus en lippen door eens op het schoolplein te gebruiken.

Eveneens favoriet waren scharlaken en turkoois, ook al kleuren met namen die hem naar andere werelden deden wegdromen.

Vermiljoen is oranjerood. Anders dan je wellicht zou denken heeft vermiljoen niets met miljoen te maken. Het stamt via het Frans af van het Latijnse vermiculus, een helderrode luis waaruit kleurstof gewonnen werd.

Turkoois is helder lichtblauw en komt van de gelijknamige edelsteen. Vaak wordt het woord op zijn Frans uitgesproken (turkwaas), maar daar is eigenlijk geen dwingende reden toe.

Scharlaken is ook rood, maar donkerder dan vermiljoen. Het woord stamt af van het Latijnse scarlata.